Sterarchitect Francine Houben wil studenten achter hun computers vandaan halen

De mens staat altijd centraal in de ontwerpen van architect Francine Houben, die te gast was tijdens de Collegetour Built. De nieuwste generatie bouwkundigen kreeg een bijzonder advies van de architect: “Kom achter die computer vandaan!”

Alle windrichtingen van de wereld

De gast van de Collegetour Built van dit jaar is zonder twijfel een grootheid te noemen: architect Francine Houben. Mecanoo – en dan in het bijzonder Houben als oprichter en creatief directeur – is zo’n architectenbureau waarvan ook de leken onder ons minstens één keer hebben gehoord. Het bureau is onder meer verantwoordelijk voor kantoorgebouw 52Nijmegen, de uitbreiding van het Arnhemse Openluchtmuseum en het vernieuwde station van Ede-Wageningen. Maar het portfolio van Houben en Mecanoo reikt inmiddels tot aan alle windrichtingen ter wereld.

Ramen als kantwerk

Terwijl Sophie Ruiterkamp, derdejaars student Bouwkunde, Houben interviewt, flitsen de meest futuristische gebouwen voorbij op de dia’s. Zowel concepten als uitgevoerde bouwwerken. Ramen zo fijn als kantwerk op het Justitiepaleis in het Spaanse Córdoba, of een podiumkunstcentrum dat gebaseerd is op een bladerdak. Het talrijke publiek knikt ondertussen instemmend zodra ze een gebouw herkennen – en dat zijn er nogal wat.

Woningtekorten in de jaren tachtig

Het internationale cv van Houben startte in de jaren zeventig in Delft, waar ze architectuur studeerde aan de Technische Universiteit. Al tijdens haar studie blonk Houben uit. Samen met een aantal studiegenoten won ze een aanbesteding voor jongerenhuisvesting aan het Rotterdamse Kruisplein. Die studentengroep zou later het begin vormen van bureau Mecanoo. “De jaren tachtig lijken op nu”, merkt de architect op. “Ook toen waren er grote woningtekorten.” De rol van de architect is in veertig jaar echter getransformeerd. Waar Mecanoo destijds opzien baarde door als architectenbureau in gesprek te gaan met buurtbewoners, doen bouwkundigen dit nu standaard.

Deadlines voor een verjaardag

Ook lange werkweken lijken inmiddels iets uit het verleden. Ruiterkamp vraagt zich af hoe Houben het evenwicht tussen werk en privé bewaart als drukbezette architect. Houben draaide vroeger ‘makkelijk’ werkweken van 72 uur – deadlines gingen zelfs voor op het vieren van haar verjaardag – maar voor de generatie van nu ligt dit anders. “Jullie zijn meer bezig met de balans tussen werk en privé, een stuk gezonder”, lacht Houben.

Architect = antropoloog

Studenten geeft Houben het volgende mee: “Kom achter die computer vandaan!” En observeer op de plek waar gebouwd wordt. Houben voegt dan ook de daad bij het woord. In elke stad waar ze een opdracht krijgt, huurt de architect een fiets en verkent ze op die manier de plek. “Hoe verandert een stad in een week? Bijvoorbeeld het weer, de stand van de zon, de mensen die de plek bezoeken, het verkeer.” Een architect bouwt niet alleen een gebouw, maar ook een verhaal op, volgens Houben, op een bijna antropologische manier.

Trots van de stad

Want een mooi gebouw kan op meerdere manieren een verrijking zijn voor de stad en haar bewoners. De bibliotheek van de TU Delft bijvoorbeeld: ontworpen in de jaren negentig en nog steeds een geliefde ontmoetingsplek voor studenten. Ook buurtkinderen, die graag op het dak van de Delftse Dutch mountain spelen, weten het gebouw te vinden. Waar de bibliotheek qua concept een sprong in de toekomst was, greep Houben in andere steden naar het verleden. Vooral op plaatsen met een armere achtergrond, zoals in Rotterdam-Zuid, Heerlen en Birmingham. Voor de laatste stad ontwierp Mecanoo ook een bibliotheek. “We hebben een stuk trots teruggegeven aan de stad, is iets dat ons gezegd werd”, vertelde Houben hierover.

Architectenbureau als een orkest

Het zijn dit soort opmerkingen die Houbens stijl definiëren als architect bij Mecanoo: een onderdeel van een groep. Houben: “Als bureau werken we als een orkest om een symfonie te maken. Iedereen heeft een rol en kan op een eigen manier bijdragen aan een project.” Gebruik je zintuigen, herhaalt Houben nog eens aan de aanwezige studenten. “Ga op straat kijken: wat hebben de mensen nodig?” De bouwkundige van de toekomst moet niet alleen duurzaam bouwen, maar ook verschillende culturen en mensen met elkaar kunnen verenigen. Het luide applaus dat Houben na de Collegetour ontvangt, is veelzeggend.
Tijd om eens de projecten van studenten Built Environment te bekijken – wie weet zit daar de sterarchitect van de toekomst tussen.