Stresskip, struisvogel of stoïcijn: hoe ga jij om met het nieuws?

Lig jij 24/7 aan het infuus van je newsfeed of ben je eerder een nieuwsmijder? En hoe ga je wél gezond om met het nieuws? Die vragen liggen deze maandagavond onder de loep bij een drukbezochte Radboud Reflects-meeting in het Nijmeegse LUX. Een speurtocht naar oorzaken en oplossingen.

Wereld op hol

“Vingers omhoog graag: wie van jullie heeft moeite om met het nieuws om te gaan?” Na deze openingsvraag van gespreksleider Liesbeth Jansen schieten overal in zaal 7 van LUX de armen in de lucht. Niet verwonderlijk. Als je veel media mag geloven, lijkt de wereld op hol geslagen: oorlogen, autocraten, polarisatie, populisme, trollen, complotten en klimaatellende.

Wat doet dat met je?

Wat doen die negatieve berichten met jou? HAN-student Jae Dreijling, communicatiewetenschapper Paul Hendriks Vettehen en neurowetenschapper Marloes Henckens laten er hun licht over schijnen. Om daarna met de zaal te sparren over gezonde manieren om je tot het nieuws te verhouden.

Positieve psychologie als reddingsboei

Derdejaars HBO-ICT Jae Dreijling pakt de microfoon en draagt een hoogst persoonlijke column voor: “Na een niet zo gelukkige jeugd ben ik in een depressie geraakt. Jarenlang bracht ik geïsoleerd door in mijn kamer. De wereld draaide door, maar ik ging daar helemaal niet in mee. Tot wat jaren terug. Toen ben ik me gaan verdiepen in positieve psychologie. Het bracht me wat ik hoopte: verandering in mijn persoonlijke situatie. Ik leerde stappen naar buiten te zetten, letterlijk en figuurlijk. Tot het punt dat ik nu voor jullie kan staan.”

Wirwar aan bronnen en bots

“Een van de grootste stappen om te zetten, was leren omgaan met het nieuws. De negativiteit ervan, de wirwar aan bronnen, aan bots ook. AI en deep fakes. Ik wist niet welke media ik kon vertrouwen. Ik kreeg hier veel stress van. Het maakte me van obsessieve nieuwszoeker tot een nieuwsmijder. Uit zelfbescherming, dacht ik. Maar dat voelde óók niet goed. Want zo kwam ik wéér los te staan van de wereld. Die isolatie wilde ik niet opnieuw ervaren.”

“Ik zoek de balans, een gezonde relatie tot het nieuws en de media”

“Nu ben ik op zoek naar de balans hierin. Naar een gezonde relatie tot het nieuws en de media. Hopelijk biedt deze avond ons allemaal aanknopingspunten. Laten we durven te delen, dan hoeven we hier niet alleen mee te worstelen.”

Beloning en stress in het brein

Daarna is het woord aan Marloes Henckens, neurowetenschapper bij het Radboudumc en het Donders Institute. Zij geeft een verhelderend inkijkje onder de hersenpan. Wat blijkt? Het zijn de belonings- en stresssystemen in ons brein die ons massaal nieuwsverslaafd maken en houden.
Marloes: “Om te beginnen is er ons beloningssysteem. We maken dopamine aan, telkens wanneer we nieuwe informatie opdoen. Dat voelt goed, en dit maakt dat we op zoek blijven naar nieuws.”

“Ons vizier is meer gericht op negatief nieuws, uit lijfsbehoud”

Alles onder controle?

En hier ligt al direct een adder onder het gras: “De negativity bias: we hebben het vizier vooral gericht op negatief nieuws. Want we willen niets over het hoofd zien dat mogelijk een gevaar vormt voor ons voortbestaan.” Juist, zoals die adder. Dit overlevingsmechanisme maakt dat we meer oog hebben voor wat bedreigend is dan voor de leuke zaken des levens.
De hersenexpert: “Ten derde willen we voortdurend van alles op de hoogte blijven. Uit een sterke behoefte aan controle en voorspelbaarheid. Want dan ervaren we minder stress.”

Steeds meer afhakers

Communicatiewetenschapper Paul Hendriks Vettehen neemt het stokje van Marloes over. Eerst wat veelzeggende cijfers: “In 2025 zegt 40 procent van de respondenten in een groot internationaal onderzoek dat ze (vaker of volledig) het nieuws mijden. Acht jaar eerder lag dat percentage nog ruim 10 procent lager.”
Die nieuwsmijders haken af omdat ze, naar eigen zeggen, somber worden door alle oorlogen en conflicten, maar ook vanwege de uitputtende informatieoverload. Vettehen: “Kortom, het is te negatief en het is te veel.”

Gezocht: de boosdoener

Maar aan wie ligt dit nu: Politici zoals Trump of Wilders? De journalistiek die deze heksenketel opstookt en ons telkens onder de neus duwt? Of ligt het aan de nieuwsconsumenten: aan ons, makke schapen die zich uitleveren aan algoritmes en eindeloos doomscrollen?

Aandachtseconomie

Paul: “Klopt allemaal een beetje. Maar laten we toch een laagje dieper kijken. We maken deel uit van een modern informatielandschap. Van een aandachtseconomie.” Een paar decennia geleden nog, zo blikt de communicatiewetenschapper terug, had je briefpost en een vaste telefoonlijn. En verder wat ontmoetingen.
Wat volgde is bekend: een stortvloed aan technologische innovatie. Ineens leven we in het digitale tijdperk. “Iedereen zoekt steeds naar aandacht van de ander. Met een eindeloos repertoire aan middelen en kanalen. Er zit geen rem op. Maar ons vermogen om aandacht te geven, is biologisch gelimiteerd en niet meegegroeid.”

Roeptoeteren, misère en desinformatie

“Daarom: hoe harder we roepen om aandacht, hoe meer mensen afhaken en uitchecken. Waarna de roep om aandacht nóg luider wordt. Bedenk daarbij dat negatief nieuws meer clicks oplevert – wat Marlous net al verklaarde vanuit het hersenonderzoek. En voor je het weet, zit onze tijdlijn vol met narigheid en desinformatie.”

Gezondere omgang met het nieuws

Tot slot gaan de drie sprekers in gesprek met de zaal. Hamvraag: hoe komen we tot een gezondere omgang met het nieuws? Hersenonderzoeker Marloes meent dat nieuws bewust afbakenen en gedoseerd tot ons nemen al een mooie eerste stap zou zijn. Maar ze erkent dat dit voor de echte nieuwsverslaafden uitdagend kan zijn. Zeker met de neuromarketeers van Big Tech als tegenspeler.
Marloes: “Wel ben ik hoopvol dat we mogelijk een kentering meemaken nu steeds meer landen hun jeugd beschermen tegen socials.”

“Kies vaker voor analyse en achtergrond. Kijk ook eens naar de explainer-video’s van de NOS”

Reguleren en beprijzen

Ook communicatiewetenschapper Paul zet zijn kaarten op, met name Europese, regulering. Verder is hij voorstander van beprijzing van het vragen van aandacht, al is het maar met 1 cent per bericht aan een ander. Hoe dan ook moet het systeem van de aandachtseconomie op de schop.

Betere bronnen

Bovendien raadt hij vooral jongere mensen aan vluchtig, oppervlakkig nieuws of nepnieuws van onbetrouwbare bronnen in te ruilen voor analyse en achtergrondverhalen uit de betere media. “Kijk ook eens naar de explainer-video’s van de NOS-site. Vakwerk, heel verhelderend. Of lees Feitenkennis van Hans Rosling of Verlichting nu van Steven Pinker, twee wetenschappers die het opbeurende nieuws brengen dat veel langetermijntrends in de wereld juist de goede kant opgaan.”

Eyeopener: hoopvolle langetermijntrends

Voor HAN-student Jae Dreijling is dit laatste dé eyeopener van de avond. “Hoopvol, precies wat ik zoek. Die boeken ga ik lezen.”

Van 9 tot en met 13 februari vindt de HAN Wellbeing Week plaats. De HAN trekt hierbij op met de Radboud Universiteit, waar het studentenwelzijn nu ook centraal staat in de Radboud Wellbeing Weeks. Onder meer via deze Radboud Reflects-meeting ‘Omgaan met het nieuws’, die maandag 9 februari is gehouden in het Nijmeegse Arthouse LUX.

Illustratie struisvogel: cdd20 (op pixabay.com)