Een boek over autisme en verslavingen, mét oplossing

Joost Wanders is HAN-projectondersteuner en, naast zijn werk, autisme-ambassadeur. Op Wereld Autisme Dag presenteerde hij zijn boek Altijd anders in de Nijmeegse boekhandel Dekker van de Vegt, waarin hij zijn verhaal en strijd deelt. “Ik heb de gedrukte versie van mijn boek zelf ook nog niet gezien.”

Verwachtingsvol op de eerste rij

Uiteraard kon Joost zijn boek vóór vandaag al in handen hebben. Bij Uitgeverij Zilt stonden de dozen al dagen klaar voor verzending naar de boekhandels. Maar hij koos er bewust voor om zijn levensverhaal tot nu toe, over zijn autisme en verslavingen, op deze speciale dag te onthullen. Niet alleen aan het publiek, maar ook aan zichzelf en zijn familie, vrienden en dierbaren. Zij zitten dan ook verwachtingsvol op de eerste rij, waaronder zijn zus Helen, die de illustraties voor Altijd anders verzorgde.

Draaiboek vol details

De Nijmeegse singer-songwriter Sher zingt vanavond afwisselend liedjes, begeleid op haar gitaar, waaronder het toepasselijke ‘Joost is anders geaard’ van De Stoempers en ‘Banger Hart’ van Rob de Nijs. Wout Waanders, dichter, auteur en schrijfcoach aan de HAN, zal in real time een gedicht schrijven over vanavond en deze aan het einde voordragen. “Het draaiboek voor deze avond is zéér gedetailleerd en kraakhelder”, grapt Jeanet Hamstra van Uitgeverij Zilt, hintend op het autisme van Joost.

Kwetsbaarheid en lef

Na het openingswoord van Astrid Verhoeven van Dekker van de Vegt, volgt een mooie, lovende introductie van Jeanet. Zij prijst Joost om zijn kwetsbaarheid en lef. En ze drukt hem op het hart om, ondanks dat ze weet hoe spannend hij vanavond vindt, tóch te genieten. Dan is het zover: Joost trekt het doek van zijn boeken en pakt er eentje van de stapel. “Graag reik ik het eerste boek uit aan mijn ouders.” Zij nemen het ontroerd en trots in ontvangst.

Levensgevaarlijke situaties

Joost leest na de onthulling twee passages voor uit Altijd anders, die beide een tipje van de sluier oplichten over de wanhoop, angst en frustratie die Joost heeft gekend en meegemaakt in zijn zoektocht naar hulp voor zijn autisme, gokverslaving en verslaving aan liefde en aandacht. “Mijn boek gaat over autisme, maar eigenlijk meer over wat er gebeurt als je geen goede behandeling vindt of krijgt. Mijn grootste uitvlucht was gokken. Dat heeft me in levensgevaarlijke en uitzichtloze situaties gebracht.”

Uitgeput naar het ziekenhuis

Joost komt, vooral nadat hij uit huis ging (“en alle structuur wegviel”) terecht in “een carrousel van vallen en opstaan in allerlei gebieden van mijn leven”. Het is een constante zoektocht naar de juiste functie, woning, hobby’s, ga zo maar door. Zijn spaargeld gaat op door het gokken, hij krijgt een casinoverbod door het dreigen met incidenten en meldt zich een keer uitgeput bij het ziekenhuis om opgenomen te worden op de psychiatrische afdeling, zonder succes. “Mijn zin in het leven was vaak compleet weg. Toch ging ik de volgende ochtend ‘gewoon’ naar mijn werk en deed of er niks aan de hand was. Wat heb ik mezelf toch een hoop ellende bezorgd.”

Gegijzeld en mishandeld

In 2024 werd Joost overvallen, terwijl hij dacht een spannende date te hebben. Het is een traumatische gebeurtenis, waarbij hij gegijzeld en mishandeld wordt. Wrang genoeg zal deze overval de aanzet zijn voor verandering. “Op dat moment ging het al erg slecht met me. De persoon voor wie ik veel voelde, was net uit mijn leven. Mijn geld was op en ik voelde me mislukt in alles. Door die heftige gebeurtenis besefte ik: er moet nu écht iets gebeuren.”

Hulp kan beter en effectiever

Dat ‘iets’ resulteerde in het boek Altijd anders. “Ik besloot om zelf naar antwoorden te zoeken. Je ziet aan de literatuurlijst achterin het boek dat ik veel onderzoek heb gedaan naar autisme en verslavingen. Ondanks dat ik behandelingen heb gehad, ontdekte ik veel nieuwe dingen.” Sterker nog, Joost denkt dat de hulpverlening aan mensen met complexe problemen door autisme beter en effectiever kan. “Ik ben groot voorstander van levensloopbegeleiding. Dezelfde coach, je hele leven lang.”

Levensreddend

Levensloopbegeleiding is dé oplossing, aldus Joost. “Uit een pilot met honderd mensen met autisme blijkt dat er meer vreugde, levenslust en draagkracht ontstaat. Het is levensreddend. Je investeert flink aan de voorkant, middels preventie en interventie. En bespaart daarmee aan de achterkant, waar veel mensen met autisme terechtkomen als het al flink uit de hand is gelopen.”

Constante strijd

Helaas is het huidige zorgsysteem niet ingericht op levensloopbegeleiding voor mensen met autisme. “Indicaties voor begeleiding worden veelal voor slechts een jaar gegeven, in plaats van jarenlang of een heel leven”, aldus Joost. Hij probeert momenteel zijn eigen begeleiding af te stemmen op de pijlers van levensloopbegeleiding. “Hoewel het zeker beter met me gaat dan eerst, blijft het een constante strijd.”

Voor iedereen

Er volgt een rondje met vragen uit het publiek, waaronder of Joost’ boek geschikt is als cadeau aan iemand met autisme. “Dat kan ik niet inschatten: autisme is een spectrum”, aldus Joost. Vervolgens stelt hij: “Het boek is overigens ook interessant als je géén autisme of verslavingen hebt: je leert er sowieso wat van.”
Daarna sluit Wout Waanders af met zijn gedicht. Voordat hij zijn prachtige, humorvolle observatie deelt, haakt hij in op de vraag ‘is Joost’ boek alleen geschikt voor mensen met autisme?’: “Ridderromans worden zelden gelezen door ridders”. Een treffende analogie.

Binnenkort praat SAM verder met Joost over zijn boek, waarbij we dieper ingaan op zijn ‘oplossing’ voor de complexe problematiek die veel mensen met autisme ervaren: levensloopbegeleiding.

Het boek Altijd anders van Joost Wanders, gepubliceerd door Uitgeverij Zilt, is verkrijgbaar in veel boekhandels, waaronder Dekker van de Vegt in Nijmegen. Het is ook te bestellen bij Bol.com.