Van fitfluencers tot Hyrox: wanneer wordt sporten een obsessie?

Steeds meer jongemannen willen een ‘ideaal’ lichaam en sporten daardoor veel. Waar ligt de grens tussen trainen voor je plezier en een ongezonde obsessie? En welke rol spelen social media hierin? We praten hierover met Johan Steenbergen, HAN-lector Sport, Bewegen en Samenleving.

Uit onderzoek blijkt dat jongeren – vooral jongemannen – steeds meer fitnessen. Sportscholen maar ook online fitfluencers zijn populair. Welke rol zouden sport en lichaamsbeweging in onze samenleving moeten spelen?

“Sport en beweging worden de laatste jaren steeds meer gebruikt voor beleidsdoeleinden. Om gezonder te worden, voor fysiek en mentaal welzijn of ter bevordering van sociale inclusie. Ik vind het in de eerste instantie goed om te kijken naar sport als activiteit zelf. Wat doen mensen, waar beleven zij plezier aan en hoe kunnen bijvoorbeeld sportorganisaties hierbij helpen? Dan dragen sport en bewegen vaak vanzelf wel bij aan verschillende maatschappelijke doeleinden.”

Dat staat lijnrecht tegenover hoe sport in onze samenleving gepresenteerd wordt. In de media lijkt sport vaak alleen maar te gaan om winnen en de beste resultaten behalen. Zou je prestatiegericht sporten door jongemannen onderdeel kunnen noemen van een ‘foute’ sportcultuur?

“Je hebt natuurlijk veel verschillende activiteiten als het gaat om sport en bewegen. Neem Hyrox (een indoor fitnesswedstrijd, red.), dat nu populair is. Daar zit iets in van lichaamscultuur, showcultuur, laten zien hoe gespierd en fit je bent. Maar ook: wat kan ik, waar liggen mijn grenzen? Dat keur ik in het geheel niet af, ik vind dat juist een mooie ontwikkeling. Ik kan me voorstellen dat community bij evenementen als Hyrox ook een belangrijke rol speelt. Elkaar aanmoedigen bijvoorbeeld, in plaats van er alleen maar goed uitzien en presteren.”

“Wat we mooi vinden, is altijd een sociologische constructie”

Om advocaat van de duivel te spelen: is het niet juist positief dat jongemannen steeds meer sporten en fitnessen? Op andere vlakken hebben jongeren vaker ongezonde gewoontes.

“Waar ik kritisch op ben, is het moment dat een samenleving naar sport, bewegen en gezondheid kijkt en geboden oplegt. Zoals: jij zult dun zijn, jij zult geen obesitas hebben, jij zult voldoende bewegen. Wat we mooi vinden, is altijd een sociologische constructie. In deze tijd is dat voor mannen een afgetraind, gespierd lichaam. Dat staat natuurlijk ergens symbool voor. Voor fitheid en aan jezelf willen werken, maar ook om te laten zien waar de grenzen van je lichaam liggen.”

En als jongemannen zo gespierd mogelijk willen worden of een onhaalbaar laag vetpercentage proberen te krijgen? Waar ligt de grens tussen sporten voor je plezier en ongezond veel trainen?

“Voor mij gaat het te ver als sporten een obsessie wordt, dat het een instrumentele handeling wordt. En dat je er geen plezier en lol meer uit haalt. Dat zie je natuurlijk ook, dat mensen steeds extremer trainen. Met voedingssupplementen bijvoorbeeld. Die ongezond of onnodig zijn en aanbevolen worden door fitfluencers die een soort goeroe-status hebben. Dat kan gevaarlijk zijn. Of als je amper aan slaap toekomt omdat je van jezelf elke ochtend vroeg móét trainen. Dat vind ik meer een verslaving dan dat het een plezierige activiteit is.”

“Als je een bepaald opgelegd doel niet haalt, kun je je daardoor onzeker voelen of een gevoel van eenzaamheid ervaren”

Spelen social media daar een grote rol in? Volgens onderzoekers zijn jongeren, die fitfluencers volgen, vaker onzeker over zichzelf.

“Ja, zeker. Als je op Instagram of TikTok scrolt, zie je de ene na de andere influencer met het perfecte lijf. Dat kan onschuldig zijn, want dan noem je trainen ‘werken aan je lichaam’. Maar we kennen natuurlijk ook influencers die prediken hoe je je als man moet gedragen ten opzichte van vrouwen. Daar zit datzelfde idee van masculiniteit in. Je ziet op social media bepaalde beelden die je nooit kunt realiseren. Een onrealistisch ideaalbeeld van een lichaam dat je vaak niet kunt behalen. Je moet tegenwoordig steeds beter worden, steeds mooier. En alles is nu natuurlijk meetbaar, van je vetpercentage tot aan je hartslag.”

“Dat kwantificeerbare speelt ook een rol bij het ervaren van onzekerheid of frustratie. Als je een bepaald opgelegd doel niet haalt, kun je je daardoor onzeker voelen of een gevoel van eenzaamheid ervaren. Die ontwikkelingen zijn niet positief. Er zijn ook influencers die een sportschool hebben en op social media oefeningen delen. Dát is een positieve ontwikkeling, dat iedereen op die manier toegang heeft tot bepaalde trainingen en nieuwe oefeningen. Op het moment dat iets desinformatie is of geframed wordt als ‘jij als man moet er zo uitzien’, dan wordt het schadelijk.”

Hoe kunnen jongemannen, die onzeker worden door social media, weer een gezonde relatie krijgen met sport en bewegen?

“Hen zou ik aanraden om een goede balans te zoeken tussen solitair en in een groep sporten. Heel obsessief aan je lichaam werken, kan ertoe leiden dat je jezelf isoleert. Fitnessen kun je in principe helemaal alleen doen. Maar bij sportieve activiteiten als obstacle runs of Hyrox zit de kracht hem ook in het gezamenlijke, samen iets bereiken. En ik denk dat jongemannen die sterk beïnvloed worden door social media daar baat bij kunnen hebben. Om óók te trainen voor het sociale aspect van sport, en niet alleen maar voor een laag vetpercentage.”

Het plezier terugkrijgen in sporten zou voor hen dus een oplossing kunnen zijn.

“Precies. In onze samenleving moet alles al nuttig zijn en ergens toe dienen. Ik vind het juist mooi als sport intrinsiek leuk mag zijn. En dat hierbinnen soms ook zaken niet kunnen lukken, maar dan zonder directe, negatieve gevolgen.”

Dit artikel is onderdeel van de SAM-special Wat betekent het om een man te zijn in 2026?